Magia świąt w Gorczańskim wydaniu. Wystawa w Rabce-Zdroju

W Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju można oglądać wystawę czasową poświęconą przygotowaniom do Wigilii i bożonarodzeniowym tradycjom w Gorcach i na ziemi Gorczańskiej. To niepowtarzalna okazja, by poznać zwyczaje dawnych pokoleń, które dziś stają się rzadkim świadectwem kultury ludowej.

Centralnym punktem ekspozycji jest rekonstrukcja stołu wigilijnego, nakrytego obrusem z sianem pod spodem i starannie rozłożonymi elementami codziennego wyposażenia. Biel obrusu i sianem symbolizują żłób, w którym narodził się Jezus, a także ubóstwo i pokorę, fundamentalne wartości Wigilii w kulturze ludowej. Na stołach znajdują się także podłaźniczki – dekoracje z jodłowych lub świerkowych gałązek zdobione kolorową bibułą i papierowymi ozdobami, które mają przynosić szczęście i chronić domostwo przed złymi mocami.

Jednym z najbardziej intrygujących elementów wystawy jest symboliczny łańcuch oplatający stół lub znajdujący się pod nim. Tradycja ta, znana w Gorcach i Beskidach, symbolizowała jedność rodziny, trwałość więzi domowych i chroniła domowników przed rozstaniem i niepowodzeniami w nadchodzącym roku. Dawniej miała też funkcję magiczną, „wiążąc” domowników i dobytek gospodarstwa, by nikt i nic ważnego nie oddaliło się od ogniska domowego.

Innym charakterystycznym elementem jest siekiera położona pod stołem. Wierzono, że żelazo odstrasza złe moce i chroni zdrowie domowników. Siekiera symbolizowała spokój w rodzinie, siłę i trwałość oraz odporność na trudności w nadchodzącym roku. Niektórzy opierali o żelazne narzędzia stopy podczas wieczerzy, by być silnymi jak żelazo w nadchodzącym roku.

Ekspozycja prezentuje także pięknie zdobione choinki i dekoracje bożonarodzeniowe wykonane z bibuły i papieru – papierowe łańcuchy, gwiazdy i „światy”, które nadawały wnętrzom świąteczny, rękodzielniczy charakter.

W kulturze ludowej Wigilia była nie tylko kolacją. To czas łączenia pokoleń, pamięci o zmarłych i wspólnotowego oczekiwania. Dzielenie się opłatkiem symbolizowało pojednanie, przebaczenie i jedność rodziny. Na wielu wsiach zostawiano również puste miejsce przy stole dla niespodziewanego gościa lub dusz przodków, podkreślając gościnność i pamięć o tych, którzy odeszli.

Wystawa w Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju jest dostępna do końca stycznia w godzinach pracy muzeum. To wyjątkowa okazja, by z bliska przyjrzeć się bogactwu gorczańskich tradycji bożonarodzeniowych – od symbolicznego stołu wigilijnego, przez magiczne przedmioty pod nim, po piękne regionalne ozdoby i strój górala z okolic Rabki.