Relacje polsko-słowackie w praktyce. Eksperci i mieszkańcy spotkali się w Willi „Pod Aniołem”

W zabytkowej Willi „Pod Aniołem” w Rabce-Zdroju odbyła się wyjątkowa debata poświęcona relacjom polsko-słowackim i wyzwaniom stojącym przed regionem. Wydarzenie zorganizowały Regionalny Ośrodek Debaty Międzynarodowej w województwach śląskim i małopolskim, Instytut Badań nad Turcją oraz Gmina Rabka-Zdrój. Spotkanie przyciągnęło mieszkańców, samorządowców i osoby zainteresowane tematyką międzynarodową.

Dyskusję prowadził Grzegorz Płaza, a w gronie ekspertów znaleźli się m.in. Bogusław Waksmundzki, były Przewodniczący Rady Euroregionu Tatry, dr hab. Piotr Bajda, prof. UKSW, politolog specjalizujący się w systemach politycznych Czech i Słowacji, oraz dr Łukasz Lewkowicz z Instytutu Europy Środkowej, badacz relacji polsko-słowackich.

Podczas debaty podkreślano, że najbardziej stabilnym i efektywnym elementem współpracy polsko-słowackiej jest wymiar lokalny. Pogranicze funkcjonuje harmonijnie, a mieszkańcy obu stron granicy czują kulturową i językową bliskość. Jak zauważył Bogusław Waksmundzki, spotkania w ramach Euroregionu Tatry często odbywają się bez tłumaczy – wystarcza gwara góralska i podobne podejście do regionu.

Eksperci przypomnieli znaczenie Euroregionu Tatry, działającego od 1994 roku, oraz Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej Tatry (EUWT) funkcjonującego od 2013 roku, które umożliwiają realizację projektów po obu stronach granicy w oparciu o prawo unijne. Dużo uwagi poświęcono również finansowaniu inicjatyw z programu Interreg Polska-Słowacja, m.in. inwestycji edukacyjnych, infrastrukturalnych, renowacji obiektów kultury czy budowie Szlaku dookoła Tatr.

Paneliści podkreślali, że mimo bliskości społeczeństw, relacje międzyrządowe nie zawsze odzwierciedlają ten potencjał, np. w kontekście zróżnicowanego podejścia do konfliktu rosyjsko-ukraińskiego. Zwracano też uwagę na brak strategicznych projektów na poziomie centralnym, które mogłyby wzmocnić dwustronne relacje, choć kontakty prezydenckie oceniono jako ponadstandardowe.

Ważną rolę w budowaniu współpracy przypisano instytucjom i liderom lokalnym – samorządom, uczelniom, ambasadom, instytutom kultury czy think tankom. Bez osób, które „czują temat”, dostępne środki finansowe same nie wystarczą do realizacji projektów.

Debata miała charakter otwarty i przebiegała w przyjaznej, merytorycznej atmosferze, a uczestnicy aktywnie dzielili się swoimi doświadczeniami ze współpracy transgranicznej. Wydarzenie odbyło się w ramach programu „Regionalne Ośrodki Debaty Międzynarodowej 2025–2026” finansowanego przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych.

Podsumowując, eksperci zgodnie ocenili, że choć wyzwań nie brakuje, potencjał współpracy polsko-słowackiej pozostaje ogromny, szczególnie gdy budowany jest oddolnie, przez ludzi, instytucje i samorządy na pograniczu.