Historia w obrazach. Kim są bohaterowie muralu na Halce w Szczawnicy?

Na ścianie Domu Handlowego „Halka” w Szczawnicy powstało dzieło, które od razu stało się jednym z najważniejszych punktów na mapie miasta. Mural Arkadiusza Andrejkowa – artysty znanego z projektu „Cichy memoriał” – to nie tylko efektowna ozdoba, lecz także swoiste muzeum w przestrzeni publicznej. Przedstawia siedem postaci, które łączy jedno: wszyscy byli związani ze Szczawnicą, a ich życie i działalność pozostawiły trwały ślad w historii miejscowości.

Kto znalazł się na muralu?

Na pierwszym planie pojawia się Józef Szalay. Postać absolutnie kluczowa dla dziejów uzdrowiska. To on przekształcił Szczawnicę w znane w całej Europie centrum kuracyjne. Zainicjował badania źródeł mineralnych, organizował pierwsze spływy Dunajcem i odpowiadał za promocję miejscowości, m.in. poprzez foldery i specjalne tablice zwane godłami szalayowskimi. Bez jego wizji i determinacji Szczawnica prawdopodobnie nie stałaby się tak znaczącym kurortem.

Drugą twarzą muralu jest Maria Słowik, zwana Marysią spod Tygrysa. Postać zagadkowa, znana głównie z fotografii Awita Szuberta wykonanej około 1910 roku. Jej wizerunek, opublikowany w książce Barbary Aliny Węglarz „Na szczawnickim deptaku”, stał się jednym z najlepiej zachowanych portretów epoki i dziś powrócił w nowej formie.

Obok niej zobaczyć można Józefa Warusia „Ryboka”, gazdę i znawcę Dunajca. Uwieczniony z fajką w ustach, znany był z hodowli pstrągów i łososi. Poeta Michał Słowik „Dzwon” pisał o nim, że „gazdował rybami” jak nikt inny, a jego znajomość rzeki i jej tajemnic była legendarna.

Na muralu znalazł się także Jan Majerczak „Student”. Syn Antoniego Majerczaka, znanego w okolicy jako „Czarownik Pieniński”. Przydomek „Student” podkreślał wykształcenie ojca, pierwszego mieszkańca Szczawnicy uczącego się w gimnazjum w Podolińcu. Antoni, oprócz wiedzy, miał opinię znachora i zielarza, który pomagał ludziom w chorobach. Jan odziedziczył przydomek, a pamięć o rodzinie Majerczaków przetrwała w lokalnej tradycji aż do dziś.

Nie mogło zabraknąć również Łukasza Malinowskiego „Brusa”. Wójta, strażaka i budowniczego. To on stał na czele gminy Szczawnica, zakładał Ochotniczą Straż Pożarną i kierował wznoszeniem kluczowych budowli, m.in. Dworca Gościnnego czy kościoła i szkoły przy ul. Jana Wiktora. Zachowały się jego dokumenty zawodowe, a nawet świadectwo pracy wystawione przez architekta Eliasza Radzikowskiego, w którym podkreślano jego zdolności, rzetelność i pracowitość.

Kolejną postacią jest Jan Węglarz „Spod Siekierek”, zwany samotnikiem z Bryjarki. Był nie tylko znawcą lokalnych dziejów i zwyczajów, ale także świetnym gawędziarzem, który potrafił godzinami snuć opowieści, legendy i baśnie pienińskie. Jan Wiktor pisał o nim, że miał w sobie „chłopską mądrość” i ogromną wiedzę o życiu w Szczawnicy.

Całość zamyka portret dziewczynki ze Szczawnicy. najbardziej symboliczny i tajemniczy element muralu. Jej wizerunek nie kryje za sobą znanej historii czy nazwiska, ale pełni rolę dopełnienia tej opowieści. Jest reprezentacją wszystkich dzieciństw, które rozgrywały się w Szczawnicy, i przypomnieniem, że historia miejsca to nie tylko wielkie nazwiska, ale też anonimowe, codzienne życie.

Arkadiusz Andrejkow, wybierając fotografie do muralu, kierował się ich jakością, ale też charakterem postaci. Ostateczny efekt łączy dokumentalny wymiar archiwalnych zdjęć z artystyczną wrażliwością, zamieniając pustą ścianę w kronikę opowiedzianą obrazami.

Mural „Zasmakuj Szczawnicy. Od Szalaya po dziś…” jest więc nie tylko atrakcją wizualną, lecz także przypomnieniem, że historia miejscowości tkwi w ludziach – zarówno tych zapisanych w kronikach, jak i w pamięci mieszkańców.