Regionalizm w XXI wieku. W Rabce padły ważne pytania o przyszłość lokalnej tożsamości

W Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju odbyło się kolejne spotkanie z cyklu „Piyknie pyto na posiady”, organizowanego przez Związek Podhalan Oddział Gorczański oraz Muzeum Orkana. Tym razem goście wysłuchali wykładu dr hab. Anny Mlekodaj zatytułowanego „Regionalizm – czym był, czym jest i czym ma szansę stać się w przyszłości”.

Regionalizm to nie tylko przeszłość

Sala muzeum wypełniła się mieszkańcami zainteresowanymi historią, kulturą i przyszłością regionu. Wśród uczestników znaleźli się przedstawiciele Związku Podhalan, lokalnych instytucji kultury, działacze społeczni oraz burmistrz Rabki-Zdroju.

Spotkanie miało także szczególny wymiar z uwagi na niedawne wyróżnienie prelegentki. Dr hab. Anna Mlekodaj otrzymała pierwszą nagrodę Województwa Małopolskiego za działalność na rzecz ochrony gwary i dziedzictwa kulturowego Podtatrza. Gratulacje przekazali organizatorzy wydarzenia oraz kapelan Związku Podhalan ks. Paweł Duźniak, podkreślając jej dorobek naukowy i zaangażowanie w ochronę lokalnej kultury.

Już na początku wykładu prelegentka zaznaczyła, że regionalizm nie powinien być traktowany wyłącznie jako przedmiot badań naukowych. Według niej jest przede wszystkim sposobem rozumienia świata i odpowiedzialności za miejsce, w którym żyjemy. Nawiązując do myśli patrona muzeum Władysława Orkana przypomniała, że troska o własną kulturę i najbliższe otoczenie pozostaje aktualnym wyzwaniem również w XXI wieku.

Czym różni się przestrzeń od miejsca?

Jednym z najważniejszych tematów spotkania było rozróżnienie między przestrzenią a miejscem. Jak wyjaśniała Anna Mlekodaj, przestrzeń jest jedynie obszarem geograficznym. Miejscem staje się dopiero wtedy, gdy człowiek nadaje jej znaczenie poprzez historię, kulturę, wartości oraz własne doświadczenia.

To właśnie ludzie sprawiają, że określony fragment świata przestaje być anonimowy i staje się częścią zbiorowej pamięci oraz lokalnej tożsamości.

Orkan widział w regionalizmie drogę do rozwoju

Znaczną część wykładu poświęcono poglądom Władysława Orkana. Prelegentka przypomniała, że tworzona przez niego idea regionalizmu opierała się na wspólnocie, samostanowieniu i szacunku dla kultury wsi. Nie była jednak zachętą do zamykania się w przeszłości.

Regionalizm miał stanowić fundament rozwoju społecznego, edukacyjnego i gospodarczego, pozwalając zachować własną tożsamość przy jednoczesnym otwieraniu się na zmieniający się świat.

Folklor to nie wszystko

Jednym z ciekawszych wątków była refleksja nad współczesnym postrzeganiem kultury ludowej. Anna Mlekodaj zwróciła uwagę, że folkloryzm prezentowany podczas festiwali czy występów scenicznych pokazuje jedynie reprezentacyjną część tradycji.

Prawdziwe dziedzictwo tworzą natomiast codzienne doświadczenia mieszkańców, ich język, praca, zwyczaje i sposób patrzenia na świat. To właśnie tam, a nie wyłącznie na scenie, zachowuje się autentyczna kultura regionu.

Cyfrowa rewolucja zmienia przekazywanie tradycji

Prelegentka omówiła także trzy przełomy komunikacyjne w historii ludzkości: wynalezienie pisma, druku oraz współczesną rewolucję cyfrową. Zwróciła uwagę, że internet i nowe technologie zmieniają relacje między pokoleniami.

Coraz częściej to młodzi ludzie lepiej odnajdują się w świecie cyfrowym niż ich rodzice czy dziadkowie, przez co tradycyjny model przekazywania wiedzy i doświadczeń stopniowo słabnie.

Chleb jako opowieść o całej kulturze

Jednym z najbardziej obrazowych przykładów był chleb. Anna Mlekodaj pokazała, że zwykły bochenek może opowiadać historię całej wspólnoty.

Łączy człowieka z naturą poprzez uprawę zboża, z religią dzięki swojej symbolice, z historią przez dawne sposoby odżywiania, a z językiem poprzez przysłowia i powiedzenia obecne zarówno w gwarze, jak i języku polskim.

Zagrożenie „nie-miejscami”

Na zakończenie wykładu prelegentka przestrzegła przed powstawaniem tzw. „nie-miejsc”, czyli przestrzeni pozbawionych historii, tożsamości i więzi społecznych. Jako przykłady wskazała galerie handlowe, lotniska czy anonimowe przestrzenie współczesnych miast.

Jej zdaniem zadaniem regionalistów jest pomaganie ludziom w odnajdywaniu miejsc zakorzenionych w pamięci poprzednich pokoleń, budujących poczucie wspólnoty i odpowiedzialności za własne otoczenie.

Spotkanie w Muzeum Orkana stało się nie tylko wykładem naukowym, ale także refleksją nad tym, jak zachować własną tożsamość w szybko zmieniającym się świecie. W ocenie prelegentki regionalizm może być dziś odpowiedzią na wyzwania globalizacji i cyfryzacji, pomagając odnaleźć poczucie przynależności oraz świadomość własnych kulturowych korzeni.