Zakopane i Poprad patrzą na Tatry razem. Wspólna historia po obu stronach gór

Dziś tę wspólną historię przypomina również projekt realizowany przez Zakopane i Poprad. We wrześniu oba miasta prezentują wspólne dziedzictwo podczas wystawy i wydarzeń kulturalnych, pokazując, że granica nie musi oznaczać dwóch całkowicie odrębnych światów.

Tatry wspólne, choć podzielone granicą

Zakopane i Poprad należą do najbardziej rozpoznawalnych miejscowości po obu stronach Tatr. Każde z miast rozwijało się w innym państwie i ma własną historię, ale ich rozwój od dawna wiąże się z tym samym pasmem górskim.

Współczesna granica polsko-słowacka nie zmienia faktu, że Tatry tworzą jeden przyrodniczy i krajobrazowy obszar. Dziś najlepiej widać to we współpracy parków narodowych. Tatrzański Park Narodowy razem ze słowackimi partnerami prowadzi wspólne projekty dotyczące ochrony przyrody, między innymi ochrony kozicy tatrzańskiej i świstaka. W takich działaniach granica przebiegająca przez góry ma znaczenie administracyjne, ale nie przyrodnicze.

Podobnie jest z turystyką. Dla osoby planującej pobyt pod Tatrami Zakopane, Poprad, Tatrzańska Łomnica czy inne miejscowości po słowackiej stronie mogą być elementami jednego wyjazdu. Właśnie dlatego współpraca transgraniczna od lat obejmuje nie tylko kulturę, ale również turystykę, transport i infrastrukturę.

Z Zakopanego do Popradu prowadzi nie tylko droga

Kontakty pomiędzy oboma miastami mają już swoją historię. Zakopane i Poprad są miastami partnerskimi od 2003 roku. Wtedy przedstawiciele Popradu, Zakopanego i Wysokich Tatr przyjęli deklarację dotyczącą dalszego rozwoju współpracy. W dokumencie zwracano uwagę na znaczenie kontaktów społecznych, gospodarczych i politycznych pomiędzy miejscowościami położonymi po obu stronach granicy.

Kilka lat później współpraca została ponownie podkreślona. W 2018 roku w Zakopanem podpisano deklarację współpracy miast Poprad, Zakopane i Wysokie Tatry. Jej założeniem było między innymi regularne spotykanie się władz miast i wspólne szukanie kierunków rozwoju regionu.

Nie chodzi przy tym wyłącznie o oficjalne spotkania. Kontakty transgraniczne mają znaczenie dla mieszkańców i turystów. W kolejnych projektach pojawiają się pomysły dotyczące między innymi wspólnej promocji turystyki, tras rowerowych czy lepszych połączeń autobusowych i kolejowych. Podczas spotkania poświęconego współpracy w Popradzie w 2024 roku właśnie takie kwestie wskazywano jako ważne dla dalszego rozwoju pogranicza.

Wspólną historię można zobaczyć na starych fotografiach

Nie wszystko zaczyna się jednak wraz z podpisaniem współczesnych porozumień. W 2024 roku w Zakopanem pokazano wystawę „Tatry nas łączą”, przygotowaną wspólnie przez stronę zakopiańską i Poprad. Jej wyjątkowość polegała na wykorzystaniu historycznych pocztówek i materiałów fotograficznych pokazujących miejsca od Zakopanego aż po Poprad.

Na zdjęciach pojawiały się nie tylko Tatry, lecz również folklor, zwyczaje i codzienne życie mieszkańców. Wystawa pokazywała więc pogranicze nie jako dwa oddzielne obszary, lecz jako przestrzeń, w której przez dziesięciolecia rozwijały się podobne formy turystyki, tradycje góralskie i zainteresowanie górami. Materiały przygotowały Polska Akademia Nauk oraz Archiwum w Popradzie.

To właśnie stare fotografie dobrze pokazują, jak bardzo zmieniła się okolica. Dzisiejszy turysta widzi ruchliwe ulice Zakopanego albo nowoczesny Poprad. Na dawnych zdjęciach widać przede wszystkim niewielkie miejscowości, drewnianą zabudowę, stroje regionalne, konne zaprzęgi i ludzi, dla których Tatry stanowią część codziennego życia.

Nowa wystawa pokazuje Zakopane i Poprad razem

Ten sam pomysł powraca właśnie teraz. W 2026 roku Zakopane i Poprad realizują projekt „Historia i tradycje pod Tatrami – polsko-słowackie dziedzictwo w obrazach i słowach”. Jego celem jest pokazanie wspólnego dziedzictwa kulturowego i historycznego, ale także tego, co współcześnie łączy oba miasta.

Pierwsza odsłona odbyła się 5 września w Spišskiej Sobocie. To miejsce samo w sobie dobrze pasuje do takiego projektu – dzisiejsza dzielnica Popradu zachowała historyczną zabudowę i przypomina o wielowarstwowej historii regionu.

Podczas wydarzenia prezentowano wystawę dotyczącą Zakopanego i Popradu, a na scenie pojawiły się zespoły folklorystyczne z obu stron Tatr. Zakopane reprezentowały zespoły im. Klimka Bachledy oraz „Giewont”, natomiast Poprad – Letnička i Vagonár. W ten sposób obok historycznych materiałów pojawiła się również żywa tradycja.

Góry dzielą administracyjnie, ale łączą kulturowo

Właśnie tutaj kryje się najciekawsza część historii Zakopanego i Popradu. Oba miasta nie są oczywiście identyczne. Różnią się wielkością, zabudową, językiem i historią administracyjną. Łączy je jednak położenie pod Tatrami i wiele doświadczeń związanych z życiem w ich cieniu.

Współpraca nie ogranicza się zresztą do kultury. Na pograniczu działają wspólne projekty dotyczące bezpieczeństwa, ochrony przyrody czy reagowania na zagrożenia. W 2026 roku polscy i słowaccy partnerzy realizują na przykład działania związane ze wsparciem służb ratowniczych wokół Tatr.

Wspólne problemy wymagają wspólnych rozwiązań. Nagła zmiana pogody, wezbrane potoki czy zagrożenia podczas górskich wycieczek nie zatrzymują się przecież na granicy. Podobnie jak ruch turystyczny, który w naturalny sposób przepływa między polską i słowacką stroną Tatr.

Ta historia nadal się pisze

Zakopane i Poprad pokazują dziś wspólną historię nie tylko po to, by przypominać przeszłość. Projekt realizowany w 2026 roku ma również wzmacniać współpracę obu miast i zainteresowanie transgranicznym dziedzictwem. Wystawa oraz wydarzenia kulturalne są częścią większej idei: pokazania, że region pod Tatrami może być postrzegany jako wspólna przestrzeń, mimo przebiegającej przez góry granicy.

Kolejna odsłona projektu odbędzie się 17 października w Kuźnicach. Tym razem to Zakopane będzie gospodarzem spotkania, podczas którego zostanie otwarta wystawa po polskiej stronie Tatr.

Tatry pozostaną więc dokładnie takie same jak wcześniej – wysokie, granitowe i rozdzielone między dwa państwa. Zmienia się natomiast sposób, w jaki patrzą na nie mieszkańcy obu stron. Coraz częściej nie jak na granicę, ale jak na wspólną przestrzeń historii, kultury i codziennych kontaktów.